گرافیک محیطی چیست؟

اين شكل از گرافيك كه از تابلو هاي نشانگر در خيابان ها تا طراحي ساختمان هاي مدرن وسعت يافته است يكي از كاربردي ترين جلوه هاي هنر گرافيك است كه با كمك معماراني متخصص در خدمت فضاي زندگي انسان آمده است. در مورد كاربرد هنر گرافيك كه امروزه مي دانند بايد گفت اين هنر (Advertising) بيشتر مردم گرافيك را مترادف با واژه تبليغات هم اكنون چنان در تار و پود زندگي صنعتي تنيده شده كه بي اغراق شايد قرن 21 را نتوان بدون آن تصور كرد. در اين مورد شايد مثالي كوچك هدف اين نوشتار را روشن تر كند. در خياباني كه در يكي از ايالتهاي آمريكا قرار داشت همه موازين ترافيك رعايت شده بود اما آمار تصادفات بسيار بالا بود. شهردار محلي پس از مشاورت فراوان نتوانسته بود اين معضل اين خيابان را حل كند. يكي از مشاورين كه از خوش اقبالي آقاي شهردار رشته تحصيلي ايشان گرافيك محيطي بود متوجه شد كه چند تابلوي تبليغاتي بزرگ با رنگهاي قرمز و تند در اين خيابان استفاده شده و رنگهاي غالب تبليغات در اين خيابان قرمزاست. اين هنرمند، شهردار را متقاعد كرد كه قرارداد تبليغاتي آن را را لغو كرده و به جاي آن از رنگ آميزي آبي كاملا رضايت بخش بود چون آمار و سبز در سطوح وسيع و ديوارها استفاده كند. نتيجه كار تصادفات در حد قابل توجهي كاهش يافته بود.

اين مثالي روشن جهت استفاده از رنگ در فضاهاي عمومي بود. هنگامي كه ما از خواب بر ميخيزيم تابلوهايي كه بر ديوار نقش بسته اند و رنگ آميزي محيط پيرامون ما، لوازم مورد استفاده خانگي و جعبه هاي آنها، اتوموبيل و تزئينات داخلي آن، ديوار نكاري ها و تابلو هاي تبليغاتي، برنامه هاي تلوزيوني، طراحي بنا ها، رنگ آمزي شهري، كتاب و زونكني كه پشت ميز كار شماست، صفحات اينترنتي كه به آن مراجعه مي كنيد، تا كارت ويزيت شخصي شما و … همه و همه محصول زحمات و تفكر هنرمندان گرافيك است كه مستقيم و غير مستقيم با ما و زندگي كا در ارتباط است. پس بسيار پسنديده است اگر بعنوان مدير يك مجموعه نياز هرگونه اثر گرافيكي داريم و يا تنها به عنوان بيننده شاهد تبليغات محيطي هستيم. يا قصد ساخت و تزئين خانه مورد علاقه مان را داريم اين هنر ارزنده را در نظر داشته و با ديدي بازتر به آن بنگريم تا محيط زندگي و كار را بر اساس مباني ديداري دلنشين تر گرم تر و زيبا تر كنيم.

هنر گرافيك محيطي به دليل پيوندي كه با علوم انساني و اجتماعي نظير شهرسازي، ارتباطات، جامعه شناسي و غيره دارد، يكي از اركان زندگي اجتماعي قلمداد ميشود. اين كه با نوشتاري و تصويري عنوان، اصطلاحي كلي و غير تخصصي درباره انواع عناصر متنوع اهداف مختلف كمي و كيفي، طراحي، گزينش و يا حتي حذف شده و سپس در محيطهاي بيروني و دروني به كار گرفته ميشوند، ميباشد. روشن است كه اين حيطه چنان گسترده و متشكل از علل و عوامل گوناگوني است كه ارائه تعريفي جامع از آن به راحتي ميسر نيست. با وجود اين، در اذعان به گستره و تنوع بالقوه طراحي گرافيك محيطي، محدودكردن موضوع ارزش چنداني ندارد. نياز واقعي، ارائه تعاريفي است كه دربرگيرنده موضوعات اصلي و مركزي آن باشد تا اينكه حواشي و مرزهاي آن را تعيين كند. چرا كه به همراه جوامع تلاش هرچه بيشتر در جهت كه مو فناوري و انقلاب ارتباطات به گسترش امروز و بروز خلق آثار متنوع در اين حيطه شدهاند، پيش از هر چيز ما را به شناسايي، توضيح و بررسي نظريات و اقدامات اساسي و حتي خلق آثار تازه رهنمون ميشود.

هنر گرافيك محيطي در پيوندي نزديك با هنرهاي تجسمي و طراحي شهري، عوامل و امكانات متنوعي را به كار ميبندد تا توجه مخاطبان مورد نظر خود را برانگيزاند و در پي آن، به هدف خود نزديك كند. از مهم ترين اهداف كلي طراحي گرافيك محيطي ميتوان از عواملي نظير تسهيل در امر ارتباط، ادراك محيط، ايجاد هويت بصري، ايجاد محيطي زيبا و غيره نام برد. با اين همه اهدافي تفصيلي نيز وجود دارند كه در درون هر يك از آثار گرافيك محيطي بايستي به بررسي آنها پرداخت.

گرافيك محيطي را با يكي از شاخههاي تخصصي آن يعني تبليغات محيطي كه مخاطباني رفت و محدود دهد، نبايد اشتباه گ خاص را در جهت اهداف عموما تجاري، هدف قرار مي كرد. اگرچه ميتوان زمينههاي مبهمي را نيز در تعريف گرافيك محيطي شناسايي كرد. گرافيك محيطي ميتواند با تكيه بر هنر و عناصر ايران به جهت رنگ، شكل و تركيب بندي در جهت محيطي و شهري به پيشينه ها و سنت هاي محكم اين مرز و بوم دست يابد. گرافيك چيزي است كه امروز بيشتر بر پايه ضوابط غربي و بين المللي تكيه دارد. در حالي كه اگر تركيب هنر بومي و نوگرايي باشد موفق ميشود شهري با هويت و محيطي دلپذير را بسازد. امروزه محيطي سالم براي زندگي انسان از اهميت بسيار فوق العاده اي برخوردار است. لذا ضروري است كه طراحان، مسئولان و متخصصين آن را به گونه اي طراحي كنند، كه شرايط زندگي و زيستن در آن همواره از نظم، منطق و زيبايي لازم برخوردار باشد. هم اكنون شهرهاي جهان مملو از علائم، نشانه ها و ديگر عناصر گرافيكي آموزش دهنده و اطلاع رسان است كه عامل ايجاد نظم و ياريدهنده مديران و مجريان براي به اجرا درآوردن قوانين و مقررات و ابزار توسعه اقتصادي محسوب ميشود. شهر هاي مهم جهان در زمينه تجارت و گردشگري با يكديگر در رقابت هستند و پيوسته در حال يافتن روش ها و نشانه هاي جذابتر و گوياتر براي راهنمايي و جلب توجه بازديد كنندگان هستند. در عين حال همه ساله ساختمان ها و مراكز بسياري در دنيا ساخته ميشوند كه به دلايل مشابه، گرافيك محيطي جديدتر و خلاقانه تري را ارائه ميكنند. نشانه هاي تصويري خدماتي، علائم راهنمايي و رانندگي، سيستم هاي هدايت تصويري و نوشتاري براي اماكن خصوصي و عمومي، آگهي هاي تجارتي و دهها مورد ديگر نقش بسيار مهم و انكارناپذيري را در ارائه خدمات، راهنمايي، تسهيل در امر تردد و حمل و نقل شهري و اطلاع رساني ايفا ميكنند. طراحان گرافيك محيطي مي توانند در كنار معماران، شهرسازان و ديگر عوامل دست اندر كار طراحي و ساخت و ساز محيط هاي شهري در ساماندهي صحيح عناصر گرافيكي محيطي، فعاليت نمايند. شايسته است عناصر گرافيك محيطي، علاوه بر برخورداري از كيفيت مناسب در كاربرد و ارائه خدمات، با بهره گيري از جنبه هاي زيبايي شناختي و روانشناختي، به گونه اي طراحي و خلق شوند كه موجب آرامش، آسايش، نشاط و تحمل و استقامت انسان، درمحيطهاي صنعتي و زندگي ماشيني امروز باشند.

وجه تشابه و تفاوت گرافيك محيطي با هنرهاي ديگر

براي بسياري از علوم و هنرها نمي توان مرز مشخص و تفكيك شدهاي ترسيم كرد. در اين صورت، مي گوييم كه اين موضوع خط فاصل ندارد ولي حد فاصل دارد. با توجه به معنا و مفهومي كه از تعاريف گرافيك محيطي استنباط مي شود اين هنر حد فاصل دارد نه خط فاصل. پس با بسياري از موضوع هاي هنري ديگر نه تنها مرز مشترك دارد، بلكه لبه ي اين مرزها روي يكديگر قرار مي گيرد و همپوشاني ايجاد مي كند. در واقع حوزه طراحي گرافيك محيطي چنان وسيع است كه وام دار بيشتر هنرهاست و با انواع فناوري هاي جديد در ارتباط و از آن ها بهره مند است. از ماكروتلويزيون هاي مسطح گرفته تا نورپردازي هايي كه بر آبشارهاي مصنوعي انجام مي گيرد و نيز جديدترين دستگاه هاي چاپ و برش به صورت رنگي و ليزري، همه در خدمت اين هنر قرار مي گيرند.موضوع هايي مثل نورپردازي، شناخت مواد و مصالح جديد و نيز آشنابودن به آخرين دستاوردها همه در ارائه كيفيت مطلوب سهيم اند.

امروزه گرافيك بعنوان يكي از مهمترين عوامل تبليغ ، پيام رساني و نشر دانش سياسي، اجتماعي وفرهنگي مي باشد و در جوامع پيشرفته از مهمترين اركان تشكيل دهنده يك زندگي اجتماعي است. طراحي گرافيك در اعلان هاي تبليغاتي وتجاري تلويزيون، سينما ، بسته بندي كالاها، علائم راهنمايي و رانندگي ويترين مغازه ها تزيين خياباني وعمومي نظير هتل ها ، فرودگاهها و مترو ها، رستوران ها و پارك ها، فروشگاه ها و ماماكن مختلف ورزشي هنري و فرهنگي ، نوشته ها و تبليغات بدنه ساختمان ها و وسايل نقليه مثل اتوبوس ها، ترن ها و هواپيما ها، بيل بردها و گرافيك در ابعاد بزرگ و نقاشي ديواري ، پيكتو گرام ها و علائمك نمادين ، نقش عمده اي دارد. گرافيك محيطي به عنوان يكي از شاخه هاي گرافيك در رسيدن به اهداف بالا نقش بسزائي دارد، و بخش عمده اي از فعاليت هاي تبليغاتي و تجاري را در بر مي گيرد . محيط اطراف ما خانه اي كه در آن زندگي مي كنيم خياباني كه درآن تردد مي كنيم فضاي سبزي كه درآن قدم مي زنيم ، پاركي كه براي تفريح به آنجا مي رويم ، همه نياز به برقراري روابط منطقي فرمي و روابط سازمان بندي دقيق بر مبناي اصول و مباني بيان بصري دارند. انسان به واسطه گرافيك محيطي با محيط پيرامون خود سخن مي گويد ، و با ديگران ارتباط برقرار مي كند. گرافيك محيطي در ايجاد فضايي مطلوب و دلنشين براي افراد جامعه نقش موثردارد.

محيط مناسب يعني فضايي كه بشر در آن بتواند فارغ از فشارهاي ناخواسته رواني رشد كرده و شكوفا شود و اين از خواسته هاي عقلاني و منطقي هر جامعه است. گرافيك محيط زيبايي بصري و نظم و هماهنگي مطلوب فضا است. مشخص كردن يك مكان از مكاني ديگر، زيبا سازي، نظم و انسجام بخشيدن به فضاي شهري و گسترش حيطه فعاليت هنر گرافيك، از اهداف گرافيك محيطي به شمار مي رود.

 گرافيك محيطي مي تواند جنبه هاي مختلفي داشته باشد:

جنبه اطلاع رساني و ياحالت تاكيد و يا هشدار نسبت به موضوعي داشته باشد.

جنبه فرهنگي داشته باشد، مانند تبليغات شهري در مورد تئاتر وسينما و غيره.

جنبه آموزشي داشته باشد.

جنبه تبليغاتي داشته باشد.

جنبه اجتماعي داشته باشد، مانند تبليغات بر عليه مصرف سيگار در سطح شهر.

جنبه زيبايي و هنري وصرفا زيبا سازي محيط را داشته باشد.

تعادل تناسب تاكيد تداوم و حدت و تنوع اصول يك سازمان بندي درست هستند . رنگ، نور، شكل ، خط ، نقطه، سطح ، بافت وفضا به كمك آنها مي آيند تا اثري مطلوب وزيبا پديد آيد.

تعادل: 

تعادل از اصول اساسي هنر است . هنر در برقراري ارتباط با مخاطب نوعي تعادل را جستجو مي كند تعادل در هنر بوسيله تقسيم بندي متوازن اجزاء صورت مي گيرد . رنگ ، نور و بافت نيز در حفظ تعادل يا عدم تعادل نقش دارند. البته تاكيد زياد برتعادل موجب مي شود اثر جذابيت خود را از دست بدهد و ايجاد كسالت كند

تناسب : 

براي طراحي سردر يك فروشگاه بايدبه اين نكته توجه داشت ، در بعضي مكان ها كه وسيع بوده و فضاي خالي اطراف يك فروشگاه يايك مكان عمومي وجوددارد ، دست طراح باز است و مي تواند تناسبات معمولي را تغيير دهد و به طورمثال سردريك مكان عمومي يا فروشگاه راخيلي بلند تر و بالاتر از حد معمول بگيرد، چرا كه به واسطه باز بودن محيط ، بيننده به محيط اشراف كامل داشته و مي تواند به راحتي سر در را ديده و آن را تشخيص دهد.

تداوم در محيط: 

تكرار و تصاعد و تناسب سه جزء تداوم در هنر ، عناصر اساسي به شمار مي روند، تناسب كه به صورت تكرار يك يا چند در ميان واحد هاي مختلف شكل مي يابد، پيچيدگي و حركت بيشتري در خود دارد اثر بخشي تكرار و تناوب به مناسب بودن موضوع و مهارت به كارگيري آن ها بستگي دارد چنانچه تكرار عنصري به تدريج تغيير كند وزن اثر دچار رشد و تصاعد مي شود ، تصاعد مي تواند به سمت بالا، پايين و يا مايل جهت داشته باشد. تصاعد را در تغيير اندازه كوچك و بزرگ در تغيير شكل از چهار گوشيه دايره و غيره و در تغيررنگ از كمرنگ به پر رنگ مي توان مشاهده كرد..

تاكيد در محيط: 

چنانچه با كم اهميت كردن اجزاء يك تركيب و متمايز نمودن يكي از اجزاء توجه بيننده به بخش خاصي از كار جلب بتشود آن بخش را نقطه تاكيد مي نامند. تاكيد را مي توان با استفاده از رنگ ، رنگ و بافت پديد آورد . اجزاء يكسان، نقطه تاكيد كار را ضعيف مي نمايد. شكل هاي مشخص و واضح نسبت به اشكال مبهم و اشياء عجيب نسبت به اشياء ساده خود نمايي بيشتر دارند نحوه دسته بندي اجزاء نيز بر تاكيد يك مجموعه مي افزايد. اصل تاكيد را مي توان هم براي وحدت بخشيدن وهم ايجاد تنوع مورد استفاده قرار داد. تاكيد روي يكي از عناصر در جلب مخاطب ويا بازديد كننده از يك مكان عمومي تاثير مستقيم دارد.

ايجاد وحدت در محيط : 

وحدت به هر كاري انسجام مي بخشد بدون عنصر و حدت اجزاء يك تركيب پراكنده و بي ربط به نظر خواهد رسيد. و حدت موجب جلب نظر مي شود ، عامل مهمي در انتقال پيام است كاررا قابل درك مي كند وبه ساده تر شدن پيام كمك مي كند.

تنوع در محيط: 

تنوع حاصل تفاوت و تضاد است . اختلاف بين شكل ، رنگ ويا بافت عناصر تشكيل دهنده تنوع به شمار مي رود. اجزاء گوناگون چشم را به دنبال عامل و حدت در كل كار به گردش در مي آورند. تنوع در حقيقت وحدت را استحكام مي بخشد وحدت ميل به نظم، و تنوع كششي به سمت تحريك دارد. نقطه، خط و سطح داراي قدرت بيان ويژه اي هستند نقاط با توجه به اندازه و نحوه به كارگيري در محيط متفاوت هستند و ايجاد اثربصري متفاوت مي كنند. خطوط نيز به همچنين خطوط منحني ، خطوط شكسته ، خطوط مايل و خطوط در حالت افقي وياعمودي هركدام اثر بعدي متفاوت به جاي مي گذارند و در جاي مورد نياز و متناسب به كار گرفته مي شوند. فضا مشخص كننده موقعيت و وضعيت هر پديده عيني باساير پديده ها است فضا وجود هر موجود عيني را در ارتباط با ساير موجودات معين مي كند و فضاي داخلي و خارجي و مياني را قابل درك مي كند.

بافت: 

ازديگر عناصر معماري داخلي و خارجي بافت است ،بافت از دو نظر قابل بحث است و از نظر فرم و شكل كه وسيله درك آن قوه بينايي است و دوم از نظر خاصيت فيزيكي و جنسيت بافت كه با لا مسه قابل درك است. درجه انعكاس ياجذب نور توسط جسم داراي بافت اهميت فراوان دارد . تضاد سطوح مات و خشن در كنار سطوح براق و صيقلي جذابيت فراواني دارد و ايجاد جلوه بصري مي كند. بافت زير وخشن قدرت جلب توجه فرابوان دارد و برخلاف آن بافت هاي صاف و صيقلي معمولا كمرنگ و بي جذبه هستند . بافت از مواد مختلف بدست مي آيد مثل پوست درخت سطح سنگ ، پوست حيوانات و يانوع مصنوعي آن مثل آجر ، فلز ، پلاستيك و غيره . شدت نور و طبيعي يامصنوعي بودن بافت بر كيفيت آن اثر مي گذارد. زاويه ديد و فاصله ناظر به اثر را بايد در نظر داشت.

نور: 

نور ار مهمترين اجزاء در گرافيك محيطي و طراحي داخلي وخارجي است نورهاي طبيعي و مصنوعي اثر متفاوت در محيط ايجاد مي كنند . نقطه ديد ناظر ، مقدار نور كه به آن مي تابد و زاويه ديد ناظر عواملي هستند كه در تمام المان هاي داخل خيابان بايد رعايت شوند و تركيبي مناسب وزيبا باهم داشته باشند و داراي طرحي خوب و استاندارد باشد. علائم راهنمايي و رانندگي ، چراغ هاي روشنايي ، صندوق پست ، زباله دان ، تابلوي اسم خيابان ها تلفن عمومي ، آگهي ها و تبليغات ديواري ايستگاههاي اتوبوس ، سردر فروشگاه ها و تمام اين ها در ارتباط باهم هستند و اثر فراوان در ديد عموم مي گذارند كه بايد دلپذير و زيبا باشند و با رعايت اصول زيبا شناسي و تركيب بندي مناسب در زيبا سازي شهر كمك كنند چراكه محيط شهري نيازمند اين زيبايي ها ي بصري است تا ازآثار منفي رواني به شهروندان بكاهد. گرافيك محيطي ، فضا و محيط زندگي را زيباترو با نشاط تر مي سازد و به محيط شهري نظم و انسجام مي بخشد.

هنر گرافيك محيطي در جهان

هزاران سال پيش پدران ما در زندگي ابتدايي و بدوي خويش درآن هنگام كه پس از روزهاي نبرد در جنگلهاي انبوه به شكار دست ميافتند و با تحفه گرانبهاي خود نزد خانواده خويش در غارهايي كه مأمن و مأواي آنان بود باز مي گشتند اهل خانه و غارنشينان ديگر را در ضيافت شكارخويش سهيم مي كردند چرا كه مهمترين رويداد در زندگي ابتدايي ايشان شكار و دست يافتن به غذا بود. انسان همانطور كه نياز به غذا ، آتش و پرستش را احساس مي كرد نياز به خلق اثر را نيز ذاتا در وجود خود لمس مي كرد. او با ابتدايي ترين ابزارها يعني چوب و سنگ و ماندگارترين رنگها يعني خون حيوانات و رنگهاي گياهي نقوشي را براي تزئين خانه سنگي خود بر روي ديواره غاربه ساده ترين شكل كه يك انسان غارنشين مي تواند ترسيم كند نقش كرد كه طبيعتا نقش حيوانات مورد علاقه او از جمله گاو وحشي ، كرگدن و… بود . (نقوش به جاي مانده از انسان اوليه در غار لاسكو واقع در اسپانيا گواهي بر اين مدعاست.) دست به اين شيوه از نقاشي زده بود نمي درآن هنگام كه اوصرفا براساس قريحه ذاتي دانست كه هنري را بوجود آورده كه 6000 سال پس از آن فرزندان او نام گرافيك را براي آن برمي گزينند!

پس از آن در فاصله سالهاي 1300 تا 1600 پس از جنگهاي صليبي و شكست بزرگ صليبيون از مسلمانان، اروپا (امپراتوري روم) دچار تحولات بزرگ فرهنگي، علمي و هنري گرديد. و در اين 3 قرن بزرگاني چون چون لئوناردو داوينچي ، ميكل آنژ، دوناتلو و… بود كه هر كدام به نحوي در زمينه ادبيات و نقاشي و معماري خدمات ارزنده اي را به جامعه هنري جهان عرضه داشتند. در اين تحول كه رنسانس نام گرفت ( رنسانس در زبان فرانسه به معني زايش مجدد يا نوزايي است) هنر نقاشي به اوج پيشرفت خود نائل آمده بود و سبكهاي هنري متفاوتي پا به عرصه گزارده بودند و نياز به نوعي هنر تصويري مدرن كه با آن بتوان پيامهاي ديداري را سريعتر به مخاطب انتقال داد احساس مي شد. سالها پس از آن هنرمنداني همچون فرانسيسكوگويا كه اولين تكنيكهاي چاپ فلزي (گراور) را عرضه كرده بود و نقاشيهاي خود را از جنگهاي داخلي اروپا بوسيله چاپ و حك كردن روي فلز جاودانه مي كردند.

دراين گذر هنرمندان تأتر كه در سالهاي پس از رنسانس به تحولات بزرگي در هنر نمايش دست يافته بودند، نياز به اطلاع رساني نمايشها و برنامه هاي خويش را احساس مي كردند بدين روي با كمك هنرمندان نقاش عنصر فونت(حروف) را با هنر نقاشي پيشروي آن زمان تلفيق كرده و اولين اعلانهاي تبليغاتي را بوجود آوردند. پس از آن هنر گرافيك متولد شده و هركشوري به نوبه خود در پشبرد اين هنر و جهاني شدن آن قدمي برداشت. از جمله در كشور آلمان كه از قدرتهاي اروپايي به حساب مي آمد، پس از جنگ جهاني دوم به سرعت به بازسازي هاي زير بنايي خود پرداخت كه در كنار آن هنرمندان نيز از اين موج بي بهره نماندند. در فاصله سالهاي 1919 تا 1933 گروهي از هنرمندان معماري و گرافيك آن زمان از جمله موهوكي ناگه و هانيس مهير گرد هم آمده و اولين مدرسه معماري و گرافيكي جهان را بنام مدرسه باهاوس بنا كردند و به تدريس اصول اوليه گرافيك، گرافيك براي كتاب و مطبوعات و … پرداخته و با وارد كردن علومي چون هندسه مناظر و مرايا (پرسپكتيو) تحول بزرگي در گرافيك و آكادميك كردن آن برداشتند و شاگرداني تربيت كردند كه خود سنگ بناي گرافيك جهان گرديدند.

شايد بي دليل نيست كه هم اكنون كشور آلمان از پيشرفته ترين گرافيك تصويري ، مطبوعاتي و تلويزيوني در جهان برخوردار است. لازم به ذكر است كه ساختمان و كارگاههاي اين مدرسه كه بعدها توسط حكومت نازي تعطيل شد در دو شهر دسائو و وايمار آلمان هم اكنون جزو ميراث جهاني يونسكو به ثبت رسيده است.

حيطه گرافيك محيطي

گرافيك را بر اساس عوامل گوناگوني تقسيم بندي مي كنند. يك نوع تقسيم بندي بر مبناي محتواي طرح است كه محتواهاي گوناگون را شامل ميشود

محتواي سياسي: 

اهداف گرافيك سياسي و تجاري در يك راستا قرار ميگيرد با اين كه نوع محتوا و آنچه به مخاطب عرضه ميشود، متفاوت است. اهداف اين نوع گرافيك ها از آن جهت مشابه يكديگر است كه اطلاع رساني آن به نفع رساني به شيوهاي است كه نهايتا منافع صاحبان قدرت و ثروت است، در كل اطلاع صاحبان قدرت و ثروت را تأمين خواهد كرد. گرافيك سياسي را ميتوان گرافيك ايدئولوژيكي ناميد كه در آن ايدئولوژي مورد نظر به فروش مي رسد. گرافيك تجاري را بايد شاخهاي از گرافيك دانست كه هدف آن فروش و عرضه كالا است. تجاري يا سياسي بودن ويژگي هايي است كه زمينه فعاليت طراحان را مشخص ميكند. گرافيك فرهنگي نوعي از گرافيك است كه هدف آن تنها اطلاع رساني خواهد بود. اطلاع رساني در گرافيك هنري و فرهنگي به قصد آگاهي است اما در گرافيك سياسي و تجاري آگاهي كه ايجاد ميشود در خدمت منافع صاحبان قدرت و ثروت است و به نوعي اغوا و فريب مخاطب را در پي دارد. تقسيم ديگر بر مبناي وسايل ارتباطي است كه كار گرافيكي را منتشر و در مكان هاي ديگر تكثير ميكنند. نبايد فراموش كرد كه گرافيك امري است كه بايد تكثير شود و فعاليت هنرمند، گرافيك بر مبناي تكثير است. اين تقسيم بر مبناي سيستم چاپ و تكثير است كه بعد از قرن پانزدهم و ظهور صنعت چاپ پديدار شد. سيستم هاي چاپ و نشر موجب شدند كه مطبوعات و كتاب هايي با پهناي وسيع منتشر شوند و با تحولاتي چشمگير نوع خاصي از گرافيك را به كار گيرند. در آن زمان گرافيك بسترهاي تازهاي يافته بود و در چارچوب آن فعاليت مي كرد كه امروزه از آنها با عنوان گرافيك مطبوعاتي و گرافيك انتشاراتي ياد ميكنند.

امروزه كاربرد گرافيك را در رسانه هاي تصويري مي توان ديد و اهميت گرافيك به مراتب افزايش يافته است. بايد اين نكته بيان شود كه هر آنچه شما مي بينيد گرافيك است. پيدايش وسايل ارتباطي جديدتر نظير تلويزيون سبب شد كه رسانه هاي جديد جايگزين رسانه هاي قبلي شوند.

بخشي از طراحان گرافيك در زمره طراحان تلويزيوني قرار ميگيرند كه ابزار كار آنها متفاوت است. تفاوت در نوع ابزار به سبب تحول در شيوه پخش و تكثير است. پيامها از طريق رسانه هاي الكترونيكي و نه فقط رسانه هاي مكتوب منتشر ميشوند. رسانه هاي مكتوب نظير مطبوعات و كتابها گرافيك خاص خود را دارند اما در مورد رسانه هاي الكترونيكي نظير زارها ماهيتا در بكارگيري هنر گرافيك تلويزيون بحثي كاملا متفاوت مطرح است. اين نوع اب با يكديگر متفاوتند. براي مثال گرافيك تلويزيوني با نور كار ميكند؛ اما در مطبوعات با وجود گوينده خبر » : انتشار وسيع نميتوان با نور كار كرد. در يك برنامه خبري مطالبي نظير اينكه را «؟ چه كسي است؟ فضاي پشت گوينده و دكور چگونه باشد؟ ميزان نور چگونه تنظيم شود بايد مدنظر قرار داد. رعايت اين اصول سبب ميشود برنامه از لحاظ زيبايي در نظر مخاطب جذاب باشد.

مي توان نتيجه گرفت كه شيوه كار و محتوا به فراخور نوع رسانه تغيير كرده است. طراحان گرافيك اين نكته را در نظر ميگيرند كه تا چه ميزان فعاليت و اثر هنري آنها فرهنگ بصري را تقويت مي كند. فعاليت هنري آنها ميتواند فرهنگ بصري مخاطبان را تقويت و تضعيف كند. تنها مسئله براي طراحان رضايت صاحبان قدرت و ثروت نيست و در كنار آن بايد به تأثير كار خود توجه كنند؛ بيان بصري آنها تا چه اندازه در اعتلاي فرهنگ بصري افراد تأثير گذاشته است.

ويژگي ديگري كه براي هنر مدرن قائليم اين است كه هنرهاي موزهاي رنگ باخته است. امروزه آثار گرافيك در بخشهاي مختلف صنعت، تجارت و سينما، افراد بسياري را تحت تأثير قرار ميدهد. در بخش گرافيك تلويزيوني زيباترين بازيگران حضور دارند و اين بيانگر جذابيت بصري رسانه هاي الكترونيكي نوين است. بصري شدن رسانه ها سبب مي شود كه زيباترين عناصر، دكورها، اشيا را به كارگيريم تا مخاطب را تحت تأثير قرار دهيم. پيدايش گرافيك محيطي به قرن بيستم باز ميگردد. در گذشته طراحي بر روي اجسام با دو بعد انجام ميشد ولي امروزه طراحي از دو بعد طول و عرض، روي بعد سوم يعني جسم قرار ميگيرد. گرافيك محيطي به اين نكات توجه ميكند كه طراحي ساختمان ها چگونه باشد؟ چرا كه اين ساختمان و نما در معرض ديد افراد قرار ميگيرد و نظر افراد خودآگاه يا ناخودآگاه به سمت اين بناها جلب ميشود. در واقع طراحي محيط عمومي و آنچه در بستر جغرافيايي خاص نظير طراحي ميدانها، كنارههاي خيابان ها و غيره است. فضاهاي مورد نظر ميتواند باز يا بسته باشد.

كاربرد اين نوع گرافيك در آن است كه محيط زندگي بر رفتارهاي ما تأثير مي گذارد. اگر نماي خيابانها از نظر زيبايي بصري مناسب باشد و ارتباط عناصر حاضر در محيط در ارتباط با يكديگر رعايت شود، افراد خيلي راحت تر و آسوده تر زندگي ميكنند. اگر از لحاظ زيبايي بصري ناهنجاري باشد، ارتباط صحيح بين عناصر در محيط بر قرار شرايط نابهنجار رفتار افراد را نباشد، طبيعتا افراد در اين نابهنجاريها رشد ميكنند و رشد د تحت تأثير قرار مي دهد. اگر خيابان هاي شهر ما زيبا باشد و حقوق شهروندي رعايت شود بر رفتار و الگوي عمل ما مؤثر خواهد بود و از فشارهاي رواني ناشي از محيط نابهنجار كاسته خواهد شد.

هدف زيباسازي، انتقال پيام در راستاي ايجاد امنيت خاطر است؛ نوعي آرامش براي افرادي كه در معرض محيط قرار ميگيرند. از سوي ديگر بايد دانست كه هر طرح گرافيكي بر افراد جامعه تأثير ميگذارد و اگر هارموني جامعه به شكلي زيبا رعايت شود اين هارموني زيبا ساير بخشها را تحت تأثير قرار مي دهد. مي توان از گرافيك محيطي به عنوان مقدمه اي براي تبليغات محيطي ياد كرد. تبليغات محيطي حوزه گسترده تري از گرافيك محيطي را در برميگيرد. در گرافيك محيطي مهم ديده شدن است اما در تبليغات محيطي نه تنها ديده شدن هدف است بلكه انتقال انديشه اي كه در پيام تبليغاتي نهفته است و درك پيام از سوي مخاطب از اهميت بالايي برخوردار است.

تبليغات محيطي تبليغاتي است كه در محيط عمومي عرضه مي شود و بسترها و ابزارهاي تبليغاتي خاص خود را دارد. تبليغاتي كه در بنرها، بيلبوردها، بدنه اتوبوسها و… ديده ميشود. اين ابزارها و بسترها هر يك كاركرد خاص خود را دارد و با توجه به مكان مورد نظر مورد استفاده قرار مي گيرد.

در تعريف تبليغات مي گوييم: “تبليغ مؤثر آن است كه بر روي ذهن شما و نه چشم شما تأثير بگذارد و به گونه اي باشد كه پيام انتقالي در ذهن شما حك شود”. مثلا اگر فيلمي را با عنوان تبليغات محيطي تبليغ ميشود بتوان با ديدن تبليغ، نوع فيلم را تشخيص داد. مخاطب به اين درك برسد كه 1- اين فيلم از چه محتوا و مفهومي برخوردار است؟ 2- فيلم در رده چه نوع فيلم هايي و با چه محتوايي قرار ميگيرد؟ 3- نوع فيلم تراژدي، كمدي يا حماسي است؟ طراحي تبليغات محيطي سه مرحله را شامل ميشود. نخست بايد گرافيك و طرح به خوبي است. گرافيك بايد به گونه « خوب ديده شدن » ديده شود. آنچه در اين مرحله اهميت دارد اي طراحي شود كه ديده شود. براي اين كار ترفندهاي گرافيكي بايد در آن به كار رود كه شما آن را ببينيد. مرحله بعد انتقال پيام است. مرحله سوم، بايد انديشه نهفته در اثر به خوبي درك شود. چنانچه گفتم؛ تبليغات محيطي به هدف و انديشه بازميگردد و اينكه انديشه نهفته در اثر، بر مغز و ذهن شما تأثير بگذارد.

واژه تبليغات مربوط به بازارياباني است كه با ارتباطات و سرمايه خود با رويكرد تجاري و اقتصادي چنين فعاليت هايي را خصوصا به عنوان امري رايج در جامعه انجام ميدهند. البته پروپاگاندا نوع ديگري از تبليغات است كه در اختيار منافع قدرت و دولتمردان است و در . پروپاگاندا و تبليغات تجاري نهايتا دولتها و كمپانيهاي تبليغاتي تصميم گيرنده هستند نبايد فراموش كرد كه گرافيك محيطي جنبه زيبايي شناسانه دارد و به هيچ وجه در آن جنبه تبليغاتي مدنظر نيست. در تبليغات سعي بر آن است كه در ابتدا كالايي را به مخاطب نشان دهيم و نهايتا آن را به فروش برسانيم. اين فروش ميتواند سياسي، تجاري، اجتماعي و فرهنگي باشد. براي تأثيرگذاري بايد در طراحي تبليغاتي از كاراكترهايي كه مخاطب با آن احساس نزديكي ميكند استفاده شود. اين كاراكترها اگر برخاسته از جامعه، فرهنگ و تمدن مخاطبان باشد بسيار بهتر عمل ميكند. به همين دليل در تبليغات محيطي سعي ميشود به كاراكترهاي بومي آن منطقه توجه شود. از يك سو صاحبان سرمايه، قدرت تأمين منابع و مديريت اين تبليغات را بر عهده ميگيرند و از سوي ديگر كاركرد تبليغات اين است كه بر سلايق وانديشه هاي افراد تأثير بگذارد. اين تبليغات ميتواند انديشهاي را تخريب كند يا آن را ارتقاء بخشد. عدم سازماندهي مناسب ميتواند آلودگي هاي بصري بسياري را در جامعه ايجاد و به رشد نابهنجاري ها منجر شود.

 

گرافیک محیطی در ایران،گرافیک محیطی در آمریکا،گرافیک محیطی+مقاله،گرافیک محیطی در اروپا،گرافیک محیطی مهد کودک،گرافیک محیطی و مبلمان شهری،گرافیک محیطی pdf،گرافیک محیطی به انگلیسی،گرافیک محیطی پارک،گرافیک محیطی ایران،گرافیک محیطی روی اتوبوس،گرافیک محیطی در معماری،گرافیک محیطی موزه،گرافیک محیطی در طراحی شهری،گرافیک محیطی عکس