علائم و پيكتوگرام ها

علائم تصويري اغلب به “پيكتوگرام” يا “ايزوتايپ معروفند. در واقع يك ايزوتايپ نام نوعي خاص از علائم تصويري (پيكتوگرام) است كه از سوي آقاي”اوتو ذويلات”از استراليا طراحي شده است. اين علائم به لحاظ آنكه پيامهايي همچون صدا، شخصيت (كاراكتر)، حركت و رنگ را نيز در بر مي گيرند داراي معاني چندگانه هستند. علائم تصويري، زبان تصويري علائم و نشان هاي اختصاصي را با تصاوير در هم آميخته و تركيب مي گردانند تا با بيننده خود ارتباط برقرار سازند. تصاوير مي توانند در برگيرنده حروف، رنگها، علائم و اجزاء به طرز جلوه يافته تري باشند تا در رسانيدن نظرات و ايده ها مؤثرتر و كاراتر واقع شوند. از بعضي لحاظ، علائم تصويري از نظر شكل و فرم به علائم و نشانهاي اختصاصي، نمادها و اشكال ساده شباهت دارند. كاربرد معدودتر علائم تصويري نسبت به نمادها و نشانهاي تجارتي بيشتر به اين لحاظ است كه علائم تصويري بطور معدودتري مورد استفاده قرار گرفته اند. توضيح معقول تر و قابل قبول تر براي اين امر اين است كه واژه “علامت تصويري” در جهان طراحي آنطور كه بايد جاي و مكان خود را نيافته است.

علائم تصويري در خلال بازيهاي المپيك توكيو در سال 1964 بطور گسترده اي در ژاپن مورد استفاده قرار گرفت. هرچند به نظر نمي رسيد اين علائم در بيرون از ژاپن شناخته شده باشند، گرچه بسياري علائم راهنمايي و رانندگي در اروپا با علائم تصويري طراحي گرديده اند. در واقع، استفاده از علائم تصويري مربوط با علائم راهنمايي و رانندگي، ابتدا در اروپا آغاز شدند و ژاپن به سرعت از نمونه اي اروپايي دنباله روي نموده. اگر چه اكثر علائم راهنمايي و رانندگي در آمريكا هنوز به صورت حروف مي باشند اما علائم تصويري به گونه گسترده تري درحال استفاده مي باشند. بطور فزاينده اي آشكار گرديده كه علائم تصويري، بعنوان جنبه مهمي از ارتباطات و طراحي تصويري در سراسر جهان در حال تحول و تكامل هستند.

به عبارت ديگر نشانه تصويري، نقش يا علامتي است كه بدون استفاده از كلمات مي تواند ما را به چيزي متوجه ساخته، هشدار و يا جهت دهد. در عمل ثابت شده كه اين نشانه ها ارزش زيادي براي عموم مردم دارند، نخست آنكه به افراد امكان مي دهند تا اطلاعات را خيلي سريع دريافت كنند و دوم آنكه، اين نشانه ها مشكل تفاوت بين زبانهاي مختلف را براي مسافريني كه در كشورهاي خارجي سفر مي كنند، مرتفع مي سازد. از نشانه هاي تصويري استفاده هاي مختلفي مي شود، از جمله در تبليغات، آگهي، دستورالعمل، علائم هشدار دهنده، اعلان خطر و …

ممكن است اين شكلها داراي فرمهاي خاصي باشند و ما بايد مرحله به مرحله خطوط شكلها را ساده بكنيم تا در نهايت شكل به يك شكل كاملا ساده با مفهوم اوليه در بيايد. اما يادآور شوم كه فرم شكل ما هرگز نبايد تغيير غير استانداردي داشته باشد در پيكتوگرام ما بيشتر به كل موضوع توجه مي كنيم و جزئيات را تا حد امكان حذف مي كنيم. تغييراتي كه ما روي شكل انجام مي دهيم اصولا با اشكال هندسي مي باشد. بيشتر سازندگان يك طرح كالاي مورد نظر را كه براي تبليغ مي خواهند تبليغ آن را با پيكتوگرام انجام مي دهند كه از يك نظر كار جلوه خاصي داشته باشد با مفهوم اوليه؛ از يك نظر براي اينكه رقبا به جزئيات كار پي نبرند و شكل ساده شده يك شكل در ذهن مخاطب راحت تر جايگزين مي شود. نوعي نماد بصري است كه اطلاعات را به صورت تصويري و بدون استفاده از Pictogram كلام ارائه مي كند. تصوير نشانه نوعي نماد گرافيكي است كه داستان را به شيوه اي بسيار ساده و همه فهم و فارغ از محدوديت زباني روايت مي كند. امروزه اين نمادها را مي توان در همه جا ديد؛ از علائم راهنمايي و رانندگي گرفته تا علائم و نشانه هاي فروشگاهها، ساختمانهاي عمومي، مترو، راه آهن و خلاصه هركجا كه ضروري است اطلاعات را سريع و صريح، به اطلاع عموم مي رساند. اين نمادها بدون استفاده از كلمات و جملات اطلاع مورد نظر را در اختيارمان مي گذارند، اين علائم خود يك زبان بين المللي، بصري و بدون كلام هستند. اين علائم و مفاهيم مي تواند هشدار دهنده، راهنمايي كننده و…باشند و يا به عبارت ديگر با استفاده از اين نمادهاي تصويري مي توانيم به يك ارتباط تصويري دست پيدا كنيم. معمولا اين نوع از نشانه ها براي آسان شدن ارتباط در يك محيط به كار مي رود. مثل علائم و نشانه هاي موجود در فرودگاه، ترمينالها، بيمارستانها، پارك، باغ وحش و غيره و يا تصوير يعضي از تابلوهاي راهنمايي و رانندگي مثل : محل عبور بچه ها، ورود كاميون ممنوع، محل ريزش كوه، جاده لغزنده است و… در طراحي اين نشانها ؛تصاوير ساده مي شوند و چند بخش از عناصر اضافي حذف مي شوند ولي نبايد به گويايي آن صدمه وارد شود. يعني بيننده به محض ديدن نشانه بايد به راحتي به مفهوم آن دست پيدا كند. از خصوصيت ديگر پيكتوگرامها اين است كه به دليل آنكه در يك محيط تعدادي از اينها مورد استفاده قرار مي گيرند بايد طراحي به صورتي انجام گيرد كه هم مفاهيم مورد نياز بيان شود و هم در كل يك پيوستگي و همگوني شكل با هم داشته باشند.

پيكتوگرامها برخلاف آرم نياز به سادگي و گويايي خاص خودش را دارد و از پيچيدگي كمتري نسبت به آرم برخوردار است. پيكتوگرام نبايد گنگ و پيچيده باشد چون كارايي خودش را از دست مي دهد. در نتيجه هدف در پيكتوگرام ساده كردن يك شكل است به طوريكه با اين كار مفهوم خود را از دست ندهد. ممكن است ما تصويري را انتخاب كنيم كه آن شكل انحنا يا شكستگي داشته باشد، ما بايد آن شكل را با اشكال هندسي به ساده ترين طرح با مفوم اوليه در بياوريم.

نوشته: مسیب استوار