صنعت چاپ در ایران

واژهٔ چاپ و صورت قدیمی‌تر آن «چهاپ» را برگرفته از واژهٔ مغولی چاو دانسته‌اند که به معنای «فشردن سطحی بر سطح دیگر» است. همچنین «چاپ» در تُرکی به معنی کوبیدن و یا حرکت مداوم همراه با کوبش است. چاپ در لغت به‌معنای نقش، اثر، مُهر و نشان آمده است و در متون مختلف کلمات طبع، باسمه، و تافت به‌عنوان مترادف آن به‌کار رفته است.

چاپ را در اصطلاح، انتقال مطالب شامل نوشته‌ها، تصاویر، اعداد و علائم بر رو یک حامل فرم و انتقال آن بر روی یک سطح چاپ شونده و تکثر آن به شمارگان زیاد می‌گویند.

چاپخانه نیز در لغت به‌معنای محل چاپ کردن و در متون مختلف کلمات مطبعه، دارالطباعه، و باسمه‌خانه به‌عنوان مترادف آن به‌کار رفته است. چاپخانه مؤسسه یا کارگاهی است که از عهدهٔ انجام کارهای چاپی بر روی کاغذ و سایر اشیاء از طریق انواع چاپ برآید و به تعبیری دیگر، محلی است که چاپ کتاب، نشریات، و مانند آن در آنجا انجام می‌گیرد. امروزه، چاپ به عنوان یک فرایند انبوه صنعتی در نظر گرفته می‌شود که بخش اساسی صنعت نشر و بخش مهمی از فعالیت‌های اداری و حکومتی را شامل می‌شود.

ورود صنعت چاپ به ايران

درباره ي شروع چاپ سنگي در ايران روايات متعددي وجود دارد، اما روايت قوي تر اين است كه چاپ سنگي را براي نخستين بار ميرزا صالح شيرازي در تبريز راه اندازي كرد . ميرز ا صالح كه از سوي دولت ايران براي فراگيري هنرهاي جديد به اروپا رفته بود، در بازگشت يك دستگاه چاپ سنگي با خود به تبريز آورد كه آن را در سال 1225 هجري قمري راه انداخت . چاپخانه ي سنگي در مدت كوتاهي در تهران، اصفهان و سپس ساير شهرهاي ايران تاسيس شد و بيش از 50 سال تنها روش چاپ در ايران بود و تا اواخر دور ه ي قاجار، هر چه در ايران چاپ مي شد، به روش چاپ سنگي بود. البته هشت سال قبل از ورود چاپ سنگي به ايران چاپ سربي راه اندازي شده بود، ولي به علت هزينه و زحمت زياد آن، پس از ورود چاپ سنگي ،كنار گذاشته شد ولي بعدها در اواخر دور ه ي قاجار دوباره استفاده از حروف سربي رايج گرديد. پيشرفت هاي صنعت چاپ از زمان گوتنبرگ تا قرن بيستم حدود 1490 ميلادي روش هاي مختلف اسيدكاري روي صفحات فلزي شكل گرفت .سال 1550 اولين لنز توسط كاردون ايتاليايي ساخته شد. آلوميس زنه فلدر در سال 1796 روش ليتوگرافي را ابداع نمود. وي به مخترع چاپ سنگي شهرت دارد.

  • حدود سال 1799 تا 1800 اوبي رو در پاريس نخستين دستگاه كاغذسازي را اختراع نمود

كه در سال 1820 دستگاه هاي كامل تري ساخته شد. •در سال 1811 نخستين ماشين سيلندري لترپرس كه با نيروي بخار كار مي كرد توسط كونيك مخترع آلماني ساخته شد.

  • در سال 1818 با همكاري باور ماشين چاپ سيلندي مضاعف عرضه گرديد كه پشت و روي كاغذ در اين دستگاه به چاپ مي رسيد.
  • در سال 1822 ويليام چرچ اولين ماشين حروفچيني را به ثبت رسانيد.
  • در سال 1825 نيس فورنيس تهيه فرم چاپ روي صفحه هاي فلزي از جمله مس را به روش فتومكانيكي ابداع كرد وبا ساخت پرس دستي نمونه هايي تكثير نمود.
  • در سال 1844 ريچارد هو در ايالات متحده ماشين چاپ رتاتيو را به ثبت رسانيد فرم چاپ به صورت مدور، دور سيلند بسته مي شد.
  • در سال 1850 ژيلوت اسيدكاري روي فلز را تكامل بخشيد.
  • در سال 1851 اسكات آرشر روش كلوديوم مرطوب (شيشه ي نگاتيو) را ارايه كرد.
  • در سال 1859 هنري جيمز در انگلستان با روش فتوشيمي گرافي كليشه زير را ساخت.
  • در سال 1866 در ايالات متحده اولين ماشين چاپ با كاغذ رول به ثبت رسيد.
  • در سال 1870 اولين دوربين نوساني ريلي توسط موس ساخته شد.
  • در سال 1874 كارل كليچ اهل چك با استفاده از نوعي كاغذ كاربن، تهيه ي فرم را بهبود بخشيد.
  • در سال 1910 اولين ماشين هليوگراور با استفاده از تيغه ي دكتر بليد شروع به كار كرد.
  • در سال 1912 ماشين چاپ پشت و رو زن افست توسط كاسپار هرمان طراحي و ساخته شد (كاغذ به صورت لوله اي)
  • در سال 1912 شركت رولند ماشين چاپ افست با سه سيلندر مساوي را توليد كرد.
  • در سال 1950 سيستم حروفچيني منوفتو (تكامل يافته منوتايپ) اختراع شد.
  • در سال 1965 دكتر هل با ارائه ي سامانه اي نوين و ساخت دستگاه اسكنر تحول بزرگي در حروفچيني و فتوليتوگرافي به وجود آورد.
  • در سال 1976 اشعه ي ليزر در دستگاه هاي فتوليتوگرافي و حروف چيني به كار گرفته شد.

انواع چاپ

چاپ افست نوعي از چاپ كه نوشته و عكس را بر سطح لاستيكي يك استوانه (سيلندر ) گردان برمي گرداند و سپس آن را با فشار استوانه ديگر روي كاغذ چاپ مي كنند. ماشين معمولي چاپ افست داراي سه استوانه است . در چاپ افست نخست آن چه را كه بايد چاپ شود بر روي صفحه اي فلزي به نام زينك منتقل مي كنند، سپس اين صفحه را با مواد شيميايي طوري حساس مي كنند كه فقط نوشته ها و تصاوير آن، مركب چاپ را به خود مي گيرد. زينك را به دور نخستين استوانه مي پيچند؛ طرح آن بر اثر فشار روي پوشش لاستيكي استوانه دوم برمي گردد. كاغذ سفيد كه متواليا به دور استوانه سوم مي پيچد مطالب را از روي پوشش لاستيكي استوانه دوم مي گيرد. سرعت كار ماشين هاي چاپ افست بيش از چاپ مسطح (حروفي) مي باشد. از بزرگترين توليدكنندگان ماشينهاي چاپ افست درجهان كمپاني هايدلبرگ آلمان است . علم شيمي نقش مهمي در چاپ افست دارد، چاپ افست تقابل بين آب و مركب است كه بر اصطلاحادًر كه ميپذيرد صورت باشد مي آلومينيوم جنس از اي صفحه كه پليت سطح روي چاپ افست به اين صفحه زينك گفته مي شود سطح رويي اين صفحه توسط روش هاي الكترو شيميايي اكسيد شده است وتبديل به اكسيد آلومينيوم گرديده است تاسختي و مقاومت شيميايي آن بالا رود . سطح رويي زينك را با مواد پليمري حاوي مواد حساس به نور نمك هاي ديازونيوم پوشش مي دهند.زينك توسط نور ماوراي بنفش ويا ليزر نوردهي مي شود تا تصوير برروي آن ايجاد گردد وسپس توسط يك محلول قليايي شستشو مي شود تا ماده پليمري در نقاط نور خورده از روي سطح زينك برداشته شود بدين طريق دو ناحيه بر روي سطح زينك ايجاد مي شود( نواحي آب دوست و نواحي چربي دوست)، نواحي تصويري روي سطح زينك كه ازماده پليمري تشكيل شده است چربي دوست و جاذب مركب و نواحي ديگر آب دوست و جاذب رطوبت مي باشد .براي آنكه در نواحي غير تصويري سطح زينك، لايه نازكي از آب وجود داشته باشد تاازنفوذ مركب به آن جلوگيري شود بايد كشش سطحي آب ورودي به كار اين الكل پروپيل ايزو مانند موادي كردن اضافه با معمولا كه داد كاهش را زينك سطح صورت مي گيرد. همچنين آب موجود در ماشين چاپ كه قسمتهاي غير تصويري را پوشش و باشد اسيدي خاصيت داراي بايد شود مي ناميده كننده مرطوب محلول اصطلاحا كه ميدهد باشد كه با استفاده از يك محلول بافري به نام داروي آب و – آن در محدوده 4.8 PH اضافه كردن به محلول مرطوب كننده صورت مي پذيرد. چاپ فلكسو گونه اي از چاپ هاي برجسته است كه در آن كليشه لاستيكي حاوي طرح مستقيما با جنس چاپ شونده در تماس است. اين روش چاپ به دليل استفاده از كليشه هاي نام گرفته است. چاپ فلكسو عموما براي چاپ بر « فلكسو » ،(لاستيكي قابل انعطاف(فتو پليمر روي سطوح نايلوني كاربرد دارد. فلكسو چاپي است كه بيشتر در خدمت بسته بندي كالا قرار دارد. اين نوع چاپ كه در زمره ي چاپ هاي برجسته قرار دارد قابليت چاپ بر روي فيلم، پلاستيك، سلفون ، كاغذ و مقو ا را دارا است و به هنگام چاپ بر روي كارتن هاي پلاستيكي، سلفون ي ا هر صفحه ي شفاف ديگر مي تواند سطوح را به صورت موضعي و بر حسب نياز با مركب سفيد پوشش دهد. فلكسو يكي از روش چاپ برجسته شناخته شده كه در سال 1990 براي چاپ پاكت و ساك هاي كاغذي اختراع شد و از روش لتر پرس نيز سبقت گرفته فلكسو يك روش چاپي ساده به شمار مي رود كه از سيستم هاي مركب دان ساده استفاده شده و سيستم تغذيه آن به شكل رول است گونه اي از چاپ هاي برجسته ) ) « روتوگراور » يا « چاپ گود » چاپ هليوگراور، به عبارات ديگ جسم چاپ كننده گود است . در ابتدا «تحويل رنگ» روش چاپ است كه در آن شكل بخش تمامي سطح غلطك چاپ به رنگ آغشته شده و سپس با افزاري چون كارتك رنگ هاي مازاد زدوده مي شوند، بطوري كه رنگ در گودي ها، جهت تحويل به كاغذ بجا مي ماند. چاپ با فشار بسيار زياد غلطك به روي جنس مورد چاپ انجام مي پذيرد. غلطك ها روكشي دائم يا موقت ، اغلب از جنس مس دارند و طرح چاپ (تفكيك شده به رنگ هاي مورد لزوم ) ب ا روش هاي شيميايي يا مكانيكي بروي اين قشر مس “كنده كاري” يا به اصطلاح گراور سازي مي شود. چاپ گود در بخش توليد صنعتي و هنري كاربري بسيار دارد و بخاطر نسبتا پر هزينه بودن توليد گراور هاي گود براي توليدات كلان (از 300000 برگ بيشتر) به كار گرفته مي شود . در واقع مواردي كه چاپ افست مقرون به صرفه نيست. موارد مصرف عمده اين روش، چاپ در روي نايلون، انواع مقوا، (از جمله نوع روكش نايلون دار) و كاغذ عادي است . محصولات اين روش چاپ عبارتند از انواع نايلون هاي بسته بندي و كيسه سازي، مقواي بسته بندي (مثل تتراپاك و غيره)، اسكناس، اوراق بهادار و اغلب مجله ها با تيراژ بالا. است.نسيل با تكثير روش بر كه اسلوبي گرافي، سري يا اسكرين چاپ ، اسكرين سيلك چاپ مبتني است. در اين اسلوب از پارچه توري ظريف (اغلب ابريشم)، چون سطح تكيه گاهي براي ورقه استنسيل استفاده مي شود. ورقه استنسيل را روي پارچه – كه بر روي كلافي (چهارچوب) محكم شده – مي چسبانند. مركب غليظ را ب ا ابزاري تيغه مانند (اسكويي جي ) بر سطح استنسيل مي گسترانند، كه از بخش هاي نفوذپذير توري به سطح ديگري در زير كلاف مي رسد. بدين ترتيب، نقش مورد نظر را مي توان با رنگ هاي مختلف بر روي سطوح مستوي ي ا غير مستوي چاپ كرد. تصوير چاپ شده با اين اسلوب اغلب داراي لبه هاي تيز است، گويي كاغذي رنگي را بريده و چسبانده ايم. از اين خاصيت توسط هنرمندان براي خلق آثار بديع بكار رفته است. سيلك اسكرين و سري گراف به اثري اطلاق مي شود كه با اين اسلوب تكثير شده است. تبليغاتي و تجاري استفاده موارد نخست و ) 1907 ( شد ابداع سيم.ن س.ميوئل توسط اسلوب اين داشت. امروزه هم بصورت صنعتي و هم بصورت تكثير هنري بكار مي رود. در چاپ سيلك اسكرين صنعتي اين تكنيك بيشتر براي چاپ روي پارچه و البسه، اجسام و بسته هاي پلاستيكي (پلي پروپيلن و پلي اتيلين، سي دي و دي وي دي، كاغذ و مقوا، سراميك، شيشه ، چوب، فلز و نظاير آن بكار مي رود. در چاپ سيلك اسكرين هنري اين روش بيشتر براي نوع بيان بصري خاص ناشي از اسلوب آن از سوي هنرمندان جهت تكثير محدود و شماره دار يك اثر هنري بكار گرفته شده و در نهايت همه ي نسخه ها به امضاء هنرمند مي رسد. شابلون اين واژه در ارتباط نزديك ب ا واژه schablon ، استنسيل با الگو و نقشه رو انداختن به معني تكثير كردن و ماشين تكثير است. و اما سيلك اسكرين كه نامي Mimeograph كه امروزه متداول مي باشد.آن نام قديم تر براي زماني است Serigraphy قديمتر است براي بهره Nylon ي ا Polyester كه واقعا از ابريشم استفاده مي كردند .حالا از موادي چون كه ريشه لاتين دارد يعني ابريشم. اين روش به كار گيري ابريشم 25 Seri مي برند.هر چند سده پيش ازميلاد در يونان و مصر نيز سابقه داشته است و ساموئل سيمون در آغاز سده بيستم در منچستر در چاپ آنگونه كه نوشته شده است، از آن بهره بردو حتي پس از وي در سنفرانسيسكو جان پيلسورد اين روش را گسترش داد و به گونه تمام رنگي درآوردو آن خوانده شد. خمير مايه اصلي تكنيك سيلك اسكرين كه از تكنيك هاي screen printing طراحي گرافيك است از تكنيك عكاسي گرفته شده است. عكاسي و گرافيك ب ا هم ارتباط تنگاتنگي دارند.

اندي وارهول از جمله هنرمندان شاخصي است كه از اين روش براي خلق آثارش به وفور 1928 ) است كه – استفاده كرده است. مشهورترين و هنرمند پاپ در امريكا اندي وارهول ( 87 تجربيات هنري اش بسيار فراتر از مرزهاي رايج و متعارف هنر نقاشي مي رود. طرز تلقي اندي وارهول نسبت به مفهوم شخصيت بسيار مبهم به نظر مي رسد. او از سويي هنرپيشه هاي فيلم خود را فوق ستاره مي ناميد و از سويي ديگر معتقد بود كه وي تنها يك ماشين بوده و آنچه را كه ساخته نه يك تابلوي نقاشي ، بلكه صرف ا يك محصول صنعتي است . او با توجه به سوداگر مبتذل جامعهي و شود مي اقامه بازار ارزش براساس كه جديد گي گشته ابژه اثر سنتي وضع از دفاع درعوض سازد، مي مبدل هنر براي خطير تهديدي به را داري سرمايه آن جاي به شناختي زيبايي ارزش كه جا آن از . كشد مي پيش به را مطلق گي گشته ابژه هنري، طفره رفتن از بيگانگي، بيگانگي از كالا را به خطر مي اندازد، هنر بايد در چنين بيگانگي اي پيش رود و جنگ با كالا و كالايي شدن را با بهره گيري از همان سازوبرگي كه خود كالا به آن واگذار پي را كالايي ترازي هم و اثري بي و تفاوتي بي گريزناپذير مسير بايد هنر . دهد سامان كند مي با مواجهه در . برسازد مطلق كالايي چونان را هنري اثر طريق اين واز گيرد چراكه ( بجويد انتقادي نفي ي آشيانه در را خود رستگاري نبايد هنر شدن، كالايي مدرن چالش داري سرمايه وتوان توش بي و مضحك ي آينه به شود، مي تبديل هنر – براي – هنر به هنر وقت آن واره، بت و فرمال انتزاع در بايد هنر ، ) پذيرد مي خود به را كالا ناپذير چاره كيفيت درنگ بي كه ارزش و كالاها وراي مرزهايي در را اش گي كالاگشته تا شود غرق مبادله ارزش فانتزي در بگريزد آن از اي مبادله ارزش كردن راديكال با و سازد محقق مصرفي لتر پرس يكي از روش هاي چاپ برجسته از قديمي ترين روش هاي چاپي است و تا اوايل 1970 عمده ترين روش چاپي بود كه در سطح وسيعي مورد استفاده قرار مي گرفت پيدايش چاپ افست و ديگر روش هاي چاپي به دليل سرعت بيشتر و كيفيت بهتر و هزينه كمتر جايگزين چاپ برجسته يا لتر پرس شد.

چاپ ديجيتال يكي از روش هاي تبديل تصاوير ديجيتال به محصولات چاپي است. اين روش معمولا شامل چاپ حرفه اي در تيراژهاي كم تعداد توسط نشر روميزي و ديگر منابع ديجيتال است كه بوسيله چاپگرهاي لارج فرمت و/يا چاپگرهاي ليزري و جوهرافشان حرفه اي انجام مي شود. چاپ ديجيتال داراي هزينه بيشتري براي چاپ هر صفحه در مقايسه ب ا روشهاي سنتي مثل چاپ افست است ولي اين قيمت بالاتر معمولا ب ا صرفه جويي در هزينه هاي ديگري كه در تهيه پليت هاي چاپ انجام مي شوند براي تيراژهاي كم تعداد جبران مي شود. اين روش امكان چاپ بلافاصله پس از تقاضا در تيراژ محدود را فراهم مي آورد و امكان تغيير تصاوير و محتويات صفحه (اطلاعات متغير) در هر برگ چاپي را در اختيار مي گذارد. صرفه جويي در نيروي انساني و توان رو به گسترش ماشينهاي چاپ ديجيتال در بالا بردن كيفيت، پايين آمدن هزينه تمام شده هر برگ چاپي و بالا رفتن تيراژ به اين معناست كه چاپ ديجيتال در حال رسيدن به نقطه رقابت با چاپ افست و حتي پيشي گرفتن از آن است .

در حال حاضر منظور از چاپ ديجيتال در بازار چاپ، عمدتا چاپ تونري با استفاده از انواع چاپگرهاي ليزري حرفه اي بر روي انواع كاغذ است. تفاوت اصلي بين چاپ ديجيتال و روشهاي سنتي چاپ مثل ليتوگرافي و چاپ افست، فلكسوگرافي، گراور، يا لترپرس در استفاده نكردن از پليتهاي چاپ است كه در نتيجه مراحل آماده سازي پيش از چاپ سريع تر و ارزان تر هستند. مرسوم ترين روشه ا شامل چاپگرهاي جوهرافشان و ليزري هستند كه پيگمنت يا تونر را بر روي زمينه هاي متنوعي همچون كاغذ ، كاغذ عكاسي، كانواس يا بوم، چوب، فوم، شيشه، سنگ و … مي نشانند . در بيشتر فرآيندهاي چاپ ديجيتال جوهر يا تونر همچون روشهاي سنتي در داخل كاغذ نفوذ نمي كنند بلكه لايه نازكي بر روي سطح تشكيل مي دهند و در برخي سيستمها ممكن است براي تثبيت آنه ا بر روي زمينه از مواد اضافي و پوششي كه توسط فرآيندهاي حرارتي ي ا تابش يووي افزوده مي شوند نيز استفاده گردد.

تفاوتهاي اساسي

چاپ ديجيتال با ساير روشهاي چاپ مثل چاپ افست و يا لتر پرس داراي تفاوت اساسي است. برخي از اين تفاوت ها به شرح زير است:

  • به دليل حذف مراحل پيش از چاپ شامل ليتوگرافي، فرآيند چاپ ديجيتال كوتاه تر است
  • در چاپ ديجيتال هزينه چاپ به تعداد نسخه هاي چاپي ارتباطي ندارد و براي هر برگ چاپ شده مقدار ثابتي است
  • در اين روش ميزان مواد باطله شامل كاغذ و مواد شيميايي كمتر است چون نيازي به رسيدن به رنگ و يا تنظيمات حين چاپ وجود ندارد •چاپ ديجيتال در هر دور چاپ مي تواند تصوير و متن متفاوتي را چاپ كند چون در اين روش از پليت استفاده نمي شود.

كاربردهاي چاپ ديجيتال

چاپ در تيراژ محدود

در چاپ ديجيتال به دليل حذف پليت و چاپ مستقيم از كامپيوتر روي كاغذ و امكان كاليبراسيون دستگاه امكان چاپ در تيراژ محدود حتي يك نسخه با هزينه پايين وجود دارد به همين دليل اين روش چاپ ديجيتال براي مصارفي مثل تهيه نمونه و يا چاپ محصولات كم تعداد و سريع كاربرد زيادي دارد. يك چاپگر ديجيتال براي چاپ ميليونها برگ ساخته نشده البته كه – كند چاپ برگ هزاران نهايتا خود عمر زمان مدت طول در بتواند بايد بلكه است، اينكار را خيلي خوب انجام مي دهد، بنا براين با توجه به هزينه تمام شده و سرعت كار ، چاپ ديجيتال براي چاپ در تيراژ محدود عملياتي و مقرون به صرفه مي باشد. البته از سال 2012 فناوري هاي نوين در چاپ ديجيتال بكار گرفته شد كه با استفاده از تكنولوژي نانو در جوهر و همچنين تغيير سيتم پاشش جوهر، چاپگر هاي ديجيتال جوهر افشان توانستند بسياري از محدوديت ها را در زمينه سرعت و هزينه توليد كنار بزنند.

رنگ چاپ

بسياري از كارهاي چاپ شده در نگاه اول چشم نواز هستند و از نظر مصرف كننده نيز قابل قبول اند. اما اگر بخواهيد رنگ معيني، درست به همان صورت مورد نظر در چاپ به دست بيايد، ديگر به آساني چنين رضايتي براي شما حاصل نمي شود. در اين صورت تمهيدات فراواني از مرحله پيش از چاپ تا انتخاب كاغذ و مركب و ماشين چاپ و كنترل هاي حين چاپ لازم مي شود. در اين رابطه مباحث تخصصي گوناگوني مطرح مي شود كه پروفايل يكي از آنهاست. مي توان اين مهم ر ا از زاويه ديگر (يعني تعريف پروفايل) نيز نگريست . يكي از نرم افزارهاي طراحي فتوشاپ مي باشد و شايد به تعبيري اين نرم افزار فصل مشتركي است بين حوزه گرافيك و دنياي چاپ . اين مطلب را از اين جهت مي گويم چون هر دو گروه آن را به رسميت شناخته و بسياري از مشكلات را پس از طراحي ، قبل از چاپ و در طي روند چاپ را مي توان در فتوشاپ بررسي نمود و نيز گاه به نتيجه هم رسيد . حتي صرف نظر از اين موارد اين نرم افزار هميشه به عنوان يك مرجع قابل اعتماد است . اما با اين همه لازم است فتوشاپ را علاوه بر تمام توانايي ها به عنوان نرم افزار مديريت ، Adobe بدانيم كه كمپاني رنگ معرفي كرده است . با توجه به تمام اين موارد ، فتوشاپ به عنوان يك سيستم مديريت رنگ در ايران به مثابه هواپيمايي است كه تاكنون فقط بر روي باند حركت كرده و هنوز به پرواز درنيامده است.

تعريف پروفايل

پروفايل تنها يك فايل است . فايلي كه در كل ، يك جدول از مقادير خاص را بيان مي كند . به دستگاه باشد در (gamut) عنوان مثال يكي از اين مقادير مي تواند مربوط به توصيف گاموت 1 امكان مي دهد رنگ ه ا ر ا به يك فضاي رنگي خاص CMS يك سيستم مديريت رنگ ، پروفايل به يا به خارج از آن تبديل كند . در تعريفي ديگر پروفايل برگه هويت و شناسنامه هر دستگاه محسوب مي شود.

اين دستگاه مي تواند ورودي (اسكنر) ، نمايشگر (مانيتور) ، خروجي (پرينتر) باشد و پروفايل به منزله اثر انگشت براي هر كدام از آنه ا محسوب خواهد شد. اينكه چرا به پروفايل نياز داريم شايد به روشن تر شدن تعريف آن كمك كند. (device-dependent) را مدل هاي رنگ وابسته به دستگاه CMYK و RGB CMYK يا RGB مي ناميم. از اين حيث كه رنگي را كه در عمل از يك مجموعه مفروض از اعداد RGB به دست مي آوريم مختص به دستگاهي است كه آن رنگ را توليد مي كند . زيرا سيستم تنها به دستگاه فرمان مي دهن كه چه مقدار رنگ به كار ببرد ، در صورتي كه در CMYK و مورد رنگ حقيقي كه دستگاه مي تواند توليد كند اطلاعاتي به ما نمي دهد. دليل اين امر آن است كه اين اعداد خام و نامفهوم هستند از اين جهت ما با دو مشكل مواجه خواهيم بود: قرار است چه رنگي را بازنمايي كنند؟ CMYK يا RGB 1 – از كجا بدانيم اعداد موجود در فايل به عنوان مثال ، 0،0،255 به چه معناست؟ بله قرمز ، اما دقيقا چه قرمزي؟ قرمز روي مانيتور من يا شما؟ و يا حتي قرمز حس گر اسكنر من يا دوربين ديجيتال شما؟ را به يك دستگاه ارسال كنيم ت ا آن ر ا وادار كنيم CMYK يا RGB 2 – از كجا بدانيم كدام اعداد رنگ مطلوب ما را ايجاد كند؟ به عبارت ديگر حتي اگر بدانيم از كدام قرمز صحبت مي كنيم و بايد به چاپگر ليزري ارسال شود تا درست همان قرمز مانيتور ديده CMYK كدام درصد از اعداد شود؟

سيستم هاي مديريت رنگ به ما امكان مي دهند اين دو مشكل را با اضافه كردن معاني رنگ حل كنيم . به اين معنا كه با اين كار اعداد ديگر مبهم نخواهند CMYK و RGB مطلق به اعداد بود و از اين پس دستگاه مي داند چه مجموعه اعداد مشخصي در اختيار آن گذاشته خواهد شد RGB اين كار اضافه كردن معاني رنگ مطلق به CMS تا رنگ مورد نظر را توليد كند . امار ا فقط با كمك پروفايل ها مي تواند به انجام برساند . همانطور كه ذكر شد ، از آنج ا ك ه CMYK و نامفهوم هستند ، اين پروفايل ها هستند كه مي توانند به اين مقادير معني CMYK و RGB اعداد اين رنگ خاص را به CMYK و RGB ببخشند. به اين صورت كه پروفايل مي گويد اين اعداد اين صورت خاص متناظر بازنمايي مي كنند. پروفايل در سيستم مديريت رنگ بپردازيم بهتر است ب ا مدل هاي رنگي مستقل از دستگاه CMS قبل از اينكه به نقش پروفايل در CIE lch اين دو مدل و مدل هاي مشابه همانند CIE zyx ، CIE Lab. آشنا شويم محسوب (device-independent) همگي مدل هاي مستقل از دستگاه luv يا مي شوند . از اين جهت كه آنه ا بر اساس مدل رياضي طراحي شده و به هيچ دستگاه ، مركب و يا به ما امكان مي دهند رنگ خود را در حال گذار از يك Lab يا zxy CIE وابسته نيستند كنترل Lab به مقادير CMYK يا RGB دستگاه به دستگاه ديگر از طريق ربط دادن مقادير به عنوان مترجم بين مقادير نامفهوم و دستگاه ه ا عمل مي كند . ام ا Lab كنيم .در حقيقت ترجمه بين مقادير و دستگاه ها ) Lab ) جالب است بدانيد تكميل كننده اين مزيت بزرگ بهتر CMS چيزي جز پروفايل نيست .

پنتون چاپ

ساخته مي شود به عبارت CMYK خوب مي دانيد كه يك كار چهار رنگ در چاپ از رنگهاي مشكي جان دار يا پرقدرت يا CMY اما چون مشكي ايجاد شده در CMY ديگر از سه رنگ به عبارت روشن تر پر رنگ و گيرا نيست ، رنگ مشكي نيز به مجموعه اضافه شده است . همانطور كه باز مي دانيد نور مرئي بخشي از امواج الكترومغناطيس است كه چشم ما قادر به درك و تشخيص آن است و رنگ ، طيف هايي از همين نور مرئي هستند . انسان قا در به تشخيص رنگهاي مختلفي است كه به آن فضاي رنگي قابل تشخيص به وسيله چشم انسان يا مي گويند. (Gamut) گاموت رنگ رنگهاي قابل تشخيص به وسيله انسان آن چيزهايي را شامل مي شود كه در طبيعت مي بينيد ، همچون درخت ، ابر ، آسمان ، سنگ ، آب و … به اين نكته دقت كنيد كه بسياري از رنگهاي موجود در طبيعت كه ما مي بينيم قابل شبيه سازي توسط انسان نيستند . به عبارت ديگر با هيچ يك از روش هاي ساخت رنگ نمي توان مثلا به رنگ خاصي از سنگ يا گلي به خصوص دست يافت.

اين روش ها شامل نقاشي، طراحي بر روي كامپيوتر و .. است . بنابراين بخشي از رنگهاي موجود در طبيعت را نمي توان بازسازي كرد ، حداقل تا حال حاضر اين كار ميسر نشده است . اما در مورد رنگهاي ديگر موجود در طبيعت: به اين نكته دقت كنيد كه فضاي رنگي نسبتا بزرگي را مي توان بر روي صفحه هاي نمايشگر با رنگ ، محدوده آن را مشاهده مي Gamut شبيه سازي نمود كه در تصوير RGB سيستم RGB كنيد . اين فضاي رنگي براي چشم انسان و رنگهاي طبيعت بزرگتر از فضاي رنگي فضاي رنگي قابل شبيه سازي بسيار كوچك مي شود و ما CMYK است. در چاپ به شكل هنگام چاپ گستره بزرگي از رنگهاي طبيعت را از دست مي دهيم. براي بالا بردن فضاي رنگي پناه مي آوريم . ( فضاي رنگي قابل Pantone قابل شبيه سازي در چاپ به استفاده از رنگهايرا در شكل ملاحظه مي كنيد. ) Pantone شبيه سازي با رنگهاي CMYK رنگهاي پنتون گستره اي از رنگهاي ساخته شده اي هستند كه جداي از رنگهاي استفاده مي شوند . در طيف رنگهاي پنتون طلايي ، نقره اي ، فسفري و … وجود دارد. بسياري به دست آورد و تنها در برخي موارد CMYK از رنگهاي پنتون را نيز نمي توان با چهار رنگ ايجاد نمود . CMYK رنگي نزديك به پنتون را مي شود با اكنون به اين نكته توجه نماييد . مي دانيد كه رنگ سبز بسته به ميزان تيرگي يا روشني اش را با درصدهاي مختلف ساخت . Y و زرد C مي توان با تركيبات مختلف دو رنگ سايان يعني كافي است در نرم افزار مورد استفاده خود منوي رنگ را ظاهر كرده و درصد مورد نظر را مي شود CMYK وارد نماييد. به همين ترتيب رنگهاي ديگري را كه با تركيبات مختلف ايجاد كرد ، مي توانيد قبل از چاپ بر روي مانيتور ملاحظه كرده و از حال و هواي آن آگاه شويد . كه بر اساس نوع باز آفريني و ساخت طبقه بندي مي شن « رنگ » از ديدگاه چاپي 3 گروه كلي داريم :

 1. رنگهاي تقلبي يا fake

 2 . رنگهاي موضعي يا Spot

 3 . رنگهاي پردازش شده يا Process

شايد اين نام براي اين دسته از رنگها كمي انتزاعي باشه اما اين :

 1. رنگهاي تقلبي يا fake نوع رنگها به رنگ هايي گفته مي شود كه از چاپ يك لايه رنگ بر روي سطح چاپ شوند ه اي مثل كاغذ كه خودش داراي رنگ هست به وجود مي آيد . براي مثال وقتي شما يك لايه رنگ آبي رو بر روي كاغذي كه خودش رنگ زرد داشته باشه چاپ كنيد از تركيب اين دولايه رنگ يك رنگ ساختگي به وجود مي آيد و رنگي كه شما مي بينيد رنگ سبز خواهد بود. در اينجا كاغذ مورد استفاده شما هر رنگي مي تواند داشته باشه و رنگي هم كه چاپ مي كنيد باز هر رنگي مي تواند باشد منتها لزوما اين رنگ با زدن يك لايه مركب و نه بيشتر به وجود مي آيد . هر رنگي كه از مخلوط كردن دو يا چند نوع مركب ديگه

2. رنگهاي موضعي يا spot : بدست مي آيد يك رنگ موضعي است. در اينجا صحبت از مخلوط كردن چند نوع رنگ است بطوريكه يك نوع مركب با رنگ خاص توليد بشود. در كل رنگهاي موضعي به 2 روش بدست مي آيند: الف : با مخلوط كردن چند رنگ ديگ ر به صورت دستي و آزمون و خطايي ب : با استفاده از يك سيستم مشخص تركيب رنگ براي مثال روش تركيب رنگ پنتن كه يك نام تجاري است و اشاره به سيستمي دارد كه در آن رنگها كد گذاري مي شوند و بعد به صورت نمونه رنگ در كاتالوگ هاي مخصوص چاپ مي ش وند . در واقع آنجا شما رنگهايي ر ا مي بينيد كه مثلا شركت پنتون مي سازد و با دفتر چه اي كه دارد شما رو براي استفاده از آنها چه بصورت يك رنگ خاص يا چه بصورت تركيبي از رنگهاي خاص توليد شده راهنمايي مي كند.

3. رنگهاي پروسس يا پردازش شده رنگهايي هستند كه ما اونها رو با تركيب مشخصي از 3/2 يا 4 رنگ چاپي يعني آبي، قرمز ، زرد و سياه به عنوان رنگ مكمل بدست مي آوريم . اصولا نوع طراحي ما نشان دهنده اين است كه ما از چه روشي بايد براي بازسازي و طراحي رنگ استفاده كنيم. در واقع نوع رنگ هاي بكار رفته و ارتباط رنگها از لحاظ خصوصيات و نوع تركيب آنها نشان دهنده روش ساخت رنگ است و اين روش ها بر پايه تنوع تركيب رنگها در طرح ماست كه به وجود آمده اند.

  1. در مورد رنگهاي تقلبي عموما ما با يك طرح ساده از لحاظ رنگ طرفيم. در واقع اينجا ما واقعا قصد نداريم رنگي را با دقت بالا بسازيم بلكه مي خواهيم از امكانات موجود براي رنگي به نظر رسيدن طرح يا نهايتا به كار بردن نوعي خلاقيت استفاده كنيم. البته از لحاظ تاريخي اين روش مدتها به عنوان تنها روش خلق رنگها توسط چاپ كاربرد داشته و محدوديتهايي كه تا زمان قابل چاپ نبودن رنگها به صورت سايه روشن يا تن هاي رنگ و يا تركيب آنها به اين صورت وجود داشت مانع از اين مي شد كه طراح از ابتدا چنين طرحي هاي پيچيده اي ر ا توليد كند.
  1. در مورد رنگهاي موضعي اينطور بنظر مي رسد كه در اين حالت طرح ما از لحاظ به كار بردن رنگ مي تواند چند رنگ باشد اما باز هم اين چند رنگ بودن نشان دهنده پيچيده بودن يعني بدون سايه روشن هستند و يا اگر هم flat آن نيست . رنگها در اين حالت يا يكدست و سايه روشني با آنها ايجاد شد در يك محدوده خاص و معين قرار دارد . پس مرز بندي ساختار رنگ در اين حالت بسيار مهم است به قسمي كه به ما امكان مي ده د رنگ يك محدوده خاصي از طرح رو تفكيك كنيم و بصورت يك لوح چاپ مستقل (زينك يا پليت و …) ايجاد كنيم و سپس با رنگي كه بصورت دستي يا با استفاده از مركب هاي از پيش آمده شده با آن رنگ خاص توليده شده چاپ كنيم . اما از لحاظ ساختاري اين روش به نوعي نسبت به حالت تقلبي داراي جنبه حرفي تري هست و در واقع با توجه به قابليت ايجاد سايه روشن مي تواند تا حدودي ما را به ايجاد يك طرح زيبا تر با استفاده از رنگ و جلو هاي بصري ديگه ترغيب كند .
  1. اما روش پروسس روشي هست كه ما در اون محدوديت خاصي از لحاظ ساختار رنگ نداريم منتها ما بايد ابتدا ساختار اين روش رو كاملا درك كنيم . اين روش دو مبناي اساسي دارد :
  2. الف : تفكيك رنگ

ب : ترام كردن

تفكيك رنگ :

وقتي متوجه مي شويم كه با استفاده از تئوري رنگ ها قادريم با تركيب 4 رنگ اصلي چاپي رنگها را بسازيم پس ابتدا بايد روشي باشد كه بتوانيم رنگ هاي موجود در تصوير را به اين 4 رنگ تفكيك نماييم . بنابراين تفكيك رنگ اولين مرحله است . ترام كردن: به چه صورت كاري كنيم كه بشود سايه روشن ها ر ا با استفاده از چاپ دوباره سازي كرد. بنابراين مشكلات ايجاد رنگها تا حد بسيار زيادي در روش پروسس حل مي ش ود .اما بايد بدانيم هنوز يك سري مسائل وجود دارد. اينكه با روش پروسس نمي شود هنوز همه رنگها ر ا ايجاد كرد . بنابراين اينجا يك نقطه پيوندي بايد ايجاد بشود و آن نقطه پيوند روش پروسس با روش موضعي است. در واقع روش موضعي كمك مي كند كه ما رنگهاي اضافي را كه با روش پروسس نمي شود ايجاد كرد بدست بياوريم. بنابراين روش موضعي در يك طرحي كه با روش پروسس تفكيك شده زماني مي تواند به راحتي به كار برود كه ما نواحي خاصي از طرح را كه قرار است رنگ اضافي ايجاد شود از فرآيند تفكيك پروسس جدا نماييم و آن نواحي را براي چاپ با مركب اضافي جدا كنيم بنابراين رنگ اضافي براي نقاطي از طرح يا تصوير كه جدا از سيستم 4 رنگ تفكيك بشنوند به راحتي قابل تعريف و استفاده هستند. آنچه كه منطقي به نظر مي رسد روش پروسس ، روشي براي تفكيك رنگها به 4 رنگ اصلي است و اگر قرار باشد يك رنگ اضافي وارد اين سيستم بشود اولا بايد بتوان آن را به صورتي كه در تصوير است جدا كرد و ثانيا بايد توانست آن را در نظم ترام كردن و سپس چاپ در ميان 4 رنگ اصلي قرار داد.

رنگ در صنايع بسته بندی

به طور كلي رنگ اولين چيزي است كه بيننده از بسته بندي درك مي كند شكل و نوشته به ترتيب بعد از رنگ سبب جذب مشتري مي گردند. به همين دليل رنگ يكي از مهم ترين عوامل انگيزشي در خريد محصول است. نكته اي كه بايد مورد توجه قرار گيرد استفاده به جا از رنگ ها است. به عنوان مثال رنگ سبز بسته به جاي استفاده مي تواند بيان گر فساد و پوسيدگي و از طرف ديگر مي تواند بيان گر طراوت و تازگي باشد. در انتخاب رنگ محصولات غدايي و نوشيدني ها علاوه بر توجه به رنگ ماده غذايي مي توان با توجه به ويژگي هاي گروه مصرف كننده از رنگ ها به عنوان ابزاري قدرت مند بهره جست. به عنوان مثال در طراحي جعبه چاي هاي گياهي مي توان از رنگ هاي ملايم و لطيف كه مترادف فرآورده هاي گياهي است بهره گرفت. اما مورد چاي واقعي مي توان با استفاده از زمينه تيره، حس مرغوبيت محصول را دز مشتري ايجاد نمود و استفاده از تصاوير مرتبط نوعي تشخص به محصول مي بخشد. گاهي مي توان با ايجاد ارتباط بين بسته هاي يك محصول معنا و مهفوم خاصي را بيان كرد. به عنوان نمونه در طراحي جعبه كفش كودكان با استفاده از رنگ هاي قوي مانند سبز، زرد و قرمزارتباطي سرگرم كننده و جذاب زماني كه كنار يكديگر چيده مي شوند ايجاد نمود. استفاده مناسب از رنگ سبب انتقال پبام و سهولت پيدا كردن كد كفش در چيدمان مغازه مي گردد. اين رنگ ها بر روي ساك دستي فروشگاه استفاده شده و اين نوارهاي رنگي در كنار توضيحاتي در مورد دلايل مواظبت از پا ها تأثير زيبا و مخصوصي بر روي مشتري مي گذارد. نكته ديگر اينكه اگرچه استفاده از چاپ رنگ ارزشمند است، اما طراحان در برخي موارد متوسل به انتخابي جسورانه و استفاده از بسته بندي تك رنگ مي شوند. به عنوان مثال در مورد فرآورده هاي ويژه مردانه استفاده از حداقل رنگ مي تواند نمايان گر پيامي محكم و مردانه باشد. از رنگ هاي آبي، سبز و زرد به منظور تداعي شادابي و حيات در بسته بندي محصول استفاده مي شود. استفاده از اين رنگ ها يكي از ساده ترين و گويا ترين روش هاي است كه براي نشان دادن خنكي وتازگي در بسته بندي محصولاتي مانند آب معدني و سبزيجات و ميوه ها استفاده مي گردد.

به عنوان نمونه استفاده از رنگ آبي قوي و آرام بخش به عنوان رنگ زمينه براي ارائه فرآورده ي اسپري پا بسيار حساب شده به نظر مي آيد و طراح توانسته با بهره گيري از توانايي رنگ آبي براي القا پاكيزگي و خنكي اين حس را به مصرف كننده القا كند. همچنين استفاده از رنگ هاي روشن مانند صورتي روشن و آبي و زرد روشن براي بسته بندي هايي كه حاوي محصولاتي لطيف و ملايم بسيار به جا است. گاهي براي ايجاد تأثيراتي از تمول و فريبندگي و كيفيت عالي مي توان در رنگ بندي از مقداري طلايي و يا نقره اي به همراه رنگ هايي متاليك از آبي، قهوه اي، فيروزه اي و خاكستري و خرمايي استفاده كرد. از اين تركيب بندي ها براي محصولاتي همچون شكلات، عطر و محصولاتي كه نياز به القا قيمت گران دارند به كار برده مي شود. در انتها بايد خاطر نشان شد در انتخاب رنگ در بسته بندي بايد به احساس ناشي از آن بر روي گروه هدف دقت كافي شود.

 نوشته: مسیب استوار

چاپ کارت ویزیت، چاپ روی تی شرت، چاپ روی پارچه، چاپ عکس، چاپ مدرن، چاپ سیلک، چاپ افست، چاپ بنر، چاپخانه، صنعت چاپ، صنعت چاپ و بسته بندی، صنعت چاپ در ایران، صنعت چاپ و تبلیغات، صنعت چاپ و نشر، صنعت چاپ روی شیشه، صنعت چاپ مجله، صنعت چاپ پارچه، صنعت چاپ چیست، صنعت چاپ ایران